Αρχαία Αρκαδία-Σελίδα 11

Η μεγαλύτερη αρκαδική πόλη, η Τεγέα συνοικίστηκε από 9 δήμους. Επειδή βρισκόταν σε πεδινό μέρος περιβλήθηκε με ισχυρό τείχος, από το οποίο σώθηκαν ελάχιστα λείψανα.
Η περίμετρός του υπολογίζεται σε 5,5 χιλ. και το ύψος του σε 9 μ. Είχε πύργους που προεξείχαν 4μ. από το τείχος και περιέκλειε τα σημερινά χωριά Αλέα, Στάδιο, Άκρα και Αγ. Σώστη.

Η Αγορά της Τεγέας, βρισκόταν στο χώρο της Παλαιάς Επισκοπής και είχε τετράπλευρο σχήμα. Το σημερινό χωριό Στάδιο, πιθανολογείται ότι κατέχει τη θέση του αρχαίου Σταδίου της πόλης, ενώ στο χώρο της Επισκοπής αποκαλύφθηκε μερικώς το μεγαλοπρεπές θέατρο της Τεγέας, το οποίο κτίστηκε
τον 4ο αι. π.Χ. και σχεδόν ολοκληρώθηκε τον 20 αι.π.Χ. με χορηγία του βασιλιά της Συρίας Αντίοχου του Δ.
Βόρεια του θεάτρου πιθανολογείται το αρχαίο Γυμνάσιο. Οι Γαλλικές ανασκαφές του τέλους του περασμένου αιώνα και των αρχών του παρόντος αποκάλυψαν τη Ν.Δ. γωνία της Στοάς της Αγοράς και το Αγορανομείο των ρωμαίκών χρόνων, ενώ οι δικές μας ανασκαφές, της τελευταίας 15ετίας που χρηματοδοτήθηκαν απ' το Ίδρυμα Μ.Ν. Στασινόπουλος ΒΙΟΧΑΛΚΟ, απεκάλυψαν το πέρας της Βόρειας Στοάς, που ανήκει σε δύο περιόδους:

Τους μέσους Ελληνιστικούς και τους Αυτοκρατορικούς Χρόνους. Νοτιοδυτικά από τη βόρεια στοά ήλθε στο φως ενα ίσκόμορφο κτίσμα των ρωμαίκών χρόνων το οποίο ταυτίστηκε από τους ανασκαφείς με βάση επιγραφικά ευρήματα με Βωμό της Αυτοκρατορικής λατρείας, που διήρκεσε απ' τα χρόνια του Αυγούστου έως την εποχή του Μεγ. Κωνσταντίνου.

Ιδιαίτερη ακμή γνώρισε η Τεγέα και στους Παλαιοχριστιανικούς χρόνους, στους οποίους υπήρξε έδρα Επισκόπου. Στην περιοχή της Τεγέας εντοπίστηκαν πέντε παλαιοχριστιανικές βασιλικές, μία στα θεμέλια του ναίδρίου του Αγ. Ιωάννου Προβαντηνού, όπου πιθανότατα υπάρχει και αρχαίο ιερό, μία πάνω απ' τα λείψανα του ναού της Αλέας Αθηνάς και τρεις στον άμεσο χώρο της Παλαιάς Επισκοπής. Μία, ανασκάφηκε από τον Γάλλο αρχαιολόγο V. Berard, αλλά καταστράφηκε εν συνεχεία ολοσχερώς. Ο ανασκαφέας την είχε ονομάσει Βασιλική της Αγοράς.
Η τέταρτη Βασιλική αποκαλύφθηκε, στα τμήματα που εσώζετο, στο δυτικό άκρο του αγροκηπίου του Τεγεατικού Συνδέσμου. Πρόκειται για τη γνωστή Βασιλική του Θύρσου, από την οποία σώθηκε ωραίο ψηφιδωτό δάπεδο, με παράσταση των μηνών και των τεσσάρων ποταμών της Εδέμ: Γεών, Φισών, Ευφράτης και Τίγρης.
Στα θεμέλια της βασιλικής, ο Ορλάνδος σημείωσε λείψανα αρχαίου ναού του Απόλλωνα.