Αρχαία Αρκαδία-Σελίδα 12

Από την ίδια εποχή έχουμε μία μικρή οικοδομική δραστηριότητα στο χώρο των ανασκαφών μας. Συγκεκριμένα χτίστηκε ένας πυλώνας με αρχαίο οικοδομικό υλικό, απέναντι από τη βόρεια στοά της αρχαίας αγοράς και οδηγεί σε μία μικρή μονόκλιτη εκκλησία και σε ταπεινά κτίσματα που μαρτυρούν την παρακμή ενός πλούσιου και λαμπρού παλαιοχριστιανικού κέντρου.

Μερικά κτιριακά λείψανα και αρχιτεκτονικά μέλη, στην περιοχή της μεγάλης παλαιοχριστιανικής βασιλικής, χρονολογήθηκαν στην περίοδο της πρώτης Φραγκοκρατίας, η οποία στην Τεγέα διήρκεσε ως το έτος 1297, όταν οστρατηγός του Βυζαντίου Ανδρόνικος Παλαιολόγος κατεδάφισε το τείχος της Τεγέας, για να μην επανακαταληφθεί η περιοχή από τους Φράγκους. Ο χώρος εγκαταλείφθηκε και οι κάτοικοί του κατέφυγαν σε ορεινές περιοχές, όπως τα Τσιπιανά, τ' Αγιωργήτικα, το Στενό και κυρίως το Μουχλί.

Ακρωτήριο του ναού της Αλέας Αθηνάς (Νίκη) περί το 370 π.Χ.

Τα σημαντικότερα Ιερά της αρχαίας Τεγέας είναι το περίφημο Ιερό της Αλέας Αθηνάς, το Ιερό των Καρποφόρων Θεοτήτων (Δήμητρα και Κόρη) στον Άγιο Σώστη και το μικρό Ιερό της Κνακεάτιδος Αρτέμιδος, κοντά στο χωριό Μαυρίκι. Πιθανόταταστο χώρο της Επισκοπής, υπήρχε το Ιερό της Πολιάτιδος (Πολιούχου) Αθηνάς, στο οποίο, όπως γράφει ο Παυσανίας, εφυλάσσετο ένας πλόκαμος της Μέδουσας, που αποτελούσε το φυλαχτό της πόλης.

Έχουν σωθεί νομίσματα της Τεγέας, με παράσταση της Αθηνάς, με κράνος και δόρυ, που παραδίδει στο βασιλιά Κηφέα, το γιο του Αλέου, το ιερό φυλαχτό, που το έχει τοποθετήσει η κόρη του βασιλιά Στερόπη, μέσα σε υδρία. Εκεί πιθανόν υπήρχε και ναόςτου Διονύσου και του Απόλλωνος με επίχρυσο άγαλμα του Θεού. Στην περιοχή του Αγ. Σώστη, βρέθηκαν πολλές εκατοντάδες από ωραία ειδώλια, προφανώς από αποθέτες του ιερού. Ανάμεσα στα ειδώλια βρέθηκε κι ένα που παριστάνει γυναίκα καθισμένη στη ράχη καμήλας.

Πιστεύεται ότι παριστάνει την Αφροδίτη, τη λατρεία της οποίας έφερε στην Τεγέα από την Πάφο της Κύπρου η Λαοδίκη. Ο μικρός ναίσκος προς τιμήν της Αρτέμιδος στο χωριό Μαυρίκι είναι τετράστυλος, αμφιπρόστυλος, με δωρικούς κίονες, με απλό σηκό, χωρίς πρόναο και οπισθόδομο.

Ο μεγαλύτερος όμως ναός της Τεγέας και ο δεύτερος σε μέγεθος στην Πελοπόννησο, μετά του Διός στην Ολυμπία, είναι ο ναός της Αλέας Αθηνάς στην Αλέα. Ο παλαιός ναός κάηκε στις αρχές του 4ου αι. και ξαναχτίστηκε μεγαλοπρεπής με σχέδια του Πάριου Σκόπα, ο οποίος επέβλεψε και τη γλυπτή διακόσμησή του.

Ο στυλοβάτης του ναού είχε διαστάσεις 47,55χ19,19 μ. Η είσοδος ήταν από τα ανατολικά, με μικρότερη είσοδο στο μέσο της βόρειας πλευράς του σηκού. Ο ναός είναι περίπτερος, αμφιπρόστυλος, με πρόναο και οπισθόδομο.
Στο εσωτερικό του σηκού, υπήρχαν εκατέρωθεν ανά 7 ημικίονες μειωνικές βάσεις και κορινθιακά κιονόκρανα.

Ο ναός ήταν ολομάρμαρος με εξαιρετική ανάγλυφη διακόσμηση στους τοιχοβάτες, τα τοιχόκρανα και τις υδρορρόες του. Στα αετώματα υπήρχαν γλυπτές συνθέσεις, με θέματα από το ηρωικό παρελθόν της Τεγέας. Το ανατολικό αέτωμα παρίστανε το κυνήγι του Καλυδώνιου κάπρου, στο οποίο επρώτευσε η ηρωίδα της Αρκαδίας, Αταλάντη.

Στο δυτικό αέτωμα είχε απεικονιστεί η μάχη μεταξύ του γιού του Ηρακλή και της Αύγης Τήλεφου με τον Αχιλλέα. Το λατρευτικό σύνταγμα παρίστανε τον Ασκληπιό και την Υγεία και ήταν έργο του Σκόπα ή ίσως της Σχολής του, ενώ τα αετώματα κοσμούσαν μαρμάρινα αγάλματα Νικών. Θραύσματα από τα γλυπτά αυτά εκτίθενται σήμερα στο μουσείο της Τεγέας, στην Αλέα.