Αρχαία Αρκαδία-Σελίδα 14

Ειδώλιο από το Γκορτσούλι.

Στη Μαντίνεια υπήρχε ιερό και ναός του Αντίνοου, που λατρευόταν σαν θεός και προς τιμήν του τελούνταν αγώνες, που ονομάζονταν Αντινόεια. Η λατρεία είχε καθιερωθεί από τον αυτοκράτορα Αδριανό, το 20 αι. μ.Χ. Όπως είναι γνωστό, ο Αντίνοος καταγόταν από τη Βιθυνία του Πόντου, που ήταν αποικία των Μαντινέων. Μπροστά στη δεξιά πάροδο του θεάτρου της Μαντινείας, ευρέθη Ιερό του ήρωα Ποδάρους που μετατράπηκε στα μεσαιωνικά χρόνια σε εκκλησία. Μετά τη μεταφορά της πόλης απ' το ύψωμα Γκορτσούλι στον επίπεδο χώρο, η ακρόπολη φιλοξένησε πολλά ιερά των ιστορικών χρόνων. Λείψανα ενός ναού διαστάσεων 16,16 χ 6,50 μ. βρέθηκαν από τη Θ. Καράγιωργα στη νότια πλαγιά του λόφου Γκορτσούλι. Στη θέση αυτή, υπήρχε Ιερό από τα γεωμετρικά χρόνια, που άκμασε κυρίως στα αρχαίκά και κλασσικά χρόνια. Βρέθηκαν πολλά ειδώλια, χάλκινες και σιδερένιες περόνες, χάλκινες ταινίες με διακόσμηση, κάτοπτρο και χάλκινο αγαλματίδιο του 50υ αι. π.Χ.

Η λατρεία είχε καθιερωθεί προς τιμήν της Δήμητρας ή της θεάς των τοκετών Ειλείθυιας. Στο λόφο Γκορτσούλι υπήρχε εκτεταμένος οικισμός των Πρωτοελλαδικών χρόνων, ενώ στην κορυφή του λόφου βρέθηκαν σε ανασκαφές του Θ. Σπυρόπουλου όστρακα μυκηναίκά κι ένα ακόμη ναίκό κτίσμα, ορθογώνιου σχήματος, με πρόδομο καισηκό, στο εσωτερικό του οποίου αποκαλύφθηκαν πολλοί σφαιρικοί αρύβαλλοι και άλλα μικρότερα ευρήματα των όψιμων αρχαίκών χρόνων.

Ταπεινά λείψανα ναίκού κτίσματος και Βωμικής κατασκευής αποκαλύφθηκαν από τον Θ. Σπυρόπουλο στοκτήμα Καραντούνη, στο λόφο Τριπήχι. Η επίχωση είχε εντελώς αποξεσθεί, αλλά σε φυσικές κοιλότητες βρέθηκαν αρκετά πήλινα ειδώλια, που παριστάνουν μία γυναικεία μορφή, ντυμένη με πέπλο και απόπτυγμα, με πόλο στην κεφαλή και με κοσμήματα απόπηλό ή άλλο υλικό στο λαιμό, την κεφαλή και τ' αυτιά.

Έχουν τυποποιημένη όρθια στάση, με τα χέρια κολλημένα στα ισχία, μια τυπολογία που διατηρήθηκε λόγω θρησκευτικού συντηρητισμού μέχρι τα όψιμα κλασσικά χρόνια.
Τα ειδώλια παριστάνουν ασφαλώς κάποια θεότητα, πιθανόν τη Δήμητρα ή την Άρτεμη.
Χαρακτηριστικοί τύποι των λατρευτικών ειδωλίων που βρέθηκαν στα Ιερά στο Γκορτσούλι και το Τριπήχι έχουν εκτεθεί στην αίθουσα των Αρκαδικών Ιερών στο Μουσείο Τριπόλεως.
Ενα απ' τα σημαντικότερα ιερά της Αρκαδίας ήταν το Ιερό του Ίππιου Ποσειδώνα, κοντά στην πηγή Άρνη, στην οποία κατά την παράδοση γεννήθηκεο ίδιος ο Θεός.
Ο Παυσανίας επισκέφθηκε το ιερό κατεβαίνοντας από την αρχαία Νεστάνη, η οποία είχε εγκαταλειφθεί στην εποχή του, σώζονταν όμως τα τείχη, που διατηρούνται και σήμερα, στο λόφο της Πανηγυρίστρας. Τα τείχη έγιναν μετά την εισβολή του Φιλίππου Β. Ο πρώτος ναός του Ίππιου Ποσειδώνα κτίστηκε από τους αρχιτέκτονες Τροφώνιο και Αγαμήδη, που κατάγονται απ' τον Ορχομενό της Βοιωτίας και ανήκουν στο γένος των Μινυών.
Οι ίδιοι διάσημοι αρχιτέκτονες είχαν κατασκευάσει και τοθολωτό τάφο-θησαυρό του Υριέως στη Βοιωτία και τον πρώτο ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς.

Το ιερό είχε ταυτίσει ο ερευνητής της Μαντίνειας Fougeres, στις αρχές του αιώνα, έκτοτε όμως, όλες οι ενδείξεις χάθηκαν και χρειάστηκε να γίνει από μας εκ νέου λεπτομερής τοπογραφική μελέτη και εν συνεχεία ανασκαφή του περίφημου Ιερού.
Από την παράδοση γνωρίζουμε ότι ο ναός του Ποσειδώνος ήταν άβατο και ενηλύσιο και μόνο στον ιερέα επιτρεπόταν να εισέρχεται εντός αυτού, άπαξ του έτους. Στα ρωμαίκά αυτοκρατορικά χρόνια, ο ναός είχε ερειπωθεί και ο αυτοκράτορας Αδριανός, που επισκέφθηκε τη Μαντίνεια το 130-131 μ.Χ. επιμελήθηκε προσωπικά την ανοικοδόμησή του και διόρισε επιστάτες για να εξασφαλιστεί το άβατο του Ιερού.

Στις ανασκαφές μας βρέθηκε ένας ευρύχωρος, ορθογώνιος χώρος, το δάπεδο του οποίου είχε στρωθεί με κεράμους από παλαιότερο κτίσμα. Φαίνεται ότι διατηρήθηκε το περίγραμμα του αρχαίου ναού, αλλά στα Βυζαντινά χρόνια πήρε άλλο προορισμό. Προς νότον έχουν διατηρηθεί βάσεις πεσσών ενός πολύθυρου, αλλά το βόρειο τμήμα του ναού έχει καλυφθεί από οικοδομή των ιδιοκτητών. Νότια και δυτικά από το κεντρικό αυτό κτίσμα αποκαλύφθηκε πλέγμα δωματίων, που έχουν χτιστεί με υλικό του αρχαίου Ιερού.