Αρχαία Αρκαδία-Σελίδα 15

Αρχαικό ειδώλιο Σατύρου εποχούμενου σε όνο.

Στα πρώιμα Βυζαντινά χρόνια, το ιερό του Ποσειδώνα μετατράπηκε σε αγρόκτημα και αγροικία κάποιου τοπικού γαιοκτήμονα, του οποίου φαίνεται πως αποκαλύψαμε και τον Τάφο στη ΝΔ περίμετρο του Ιερού.
Ο τάφος ήταν κιβωτιόσχημος και κτισμένος με επιμέλεια, με αρχιτεκτονικό και επιγραφικό υλικό του αρχαίου Ιερού. Οι επιγραφές που βρέθηκαν ανήκουν στις λεγόμενες "Απελευθερωτικές", δηλαδή αυτοί που εξασφάλισαν τις οικονομικές και λοιπές προϋποθέσεις για ν' απαλλαγούν απ' το καθεστώς της δουλείας ζήτησαν την εγγύηση του Θεού.
Χρονολογούν δε το έτος απελευθέρωσής τους με χρονική αφετηρία την επίσκεψη του Αδριανού στη Μαντίνεια.
Ο γαιοκτήμονας συνοδευόταν από σιδερένιο ακόντιο και ζώνη με περίτεχνη πόρπη. Στο χώρο της ανασκαφής βρέθηκαν σημαντικά λείψανα του αρχαίου ιερού, κιονόκρανα κι επιγραφές και πολλές ασβεστολιθικές πλάκες που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή υδραγωγείου.
Όπως αναφέραμε το ιερό του Ποσειδώνα είχε κτιστεί κοντά στην πηγή Άρνη, που είναι επίσης γνωστό μινυακό τοπωνύμιο.

Ο Αδριανός, κατά την άφιξή του στη Μαντίνεια, επισκέφθηκε τον τάφο του Επαμεινώνδα και μάλιστα έγραψε προσωπικά επίγραμμα, που τοποθετήθηκε πάνω στον τάφο του μεγάλου στρατηγού. Ως
γνωστόν, ο Θηβαίος πολέμαρχος τάφηκε στο πεδίο της μάχης του 362 π.Χ., ο δε τάφος έφερε αρχικά απλή στήλη, με ανάγλυφη παράσταση ασπίδος, το σήμα της οποίας ήταν δράκος, διότι ο ευγενής Θηβαίος καταγόταν απ' την γενεά των Σπαρτών, δηλαδή των ανδρών που φύτρωσαν από τη γη, από τα δόντια του Δράκοντα που φύλασσε την κρήνη του Άρεως και τον οποίο εφόνευσε ο οικιστής των Θηβών, Κάδμος.

Σε κοντινή απόσταση από τον τάφο του Επαμεινώνδα υπήρχε ο τάφος του Γρύλλου, του γιού του ιστορικού Ξενοφώντα, που αρίστευσε στην ιππομαχία που προηγήθηκε της κρίσιμης μάχης. Σε πρόσφατες ανασκαφές μας στον επίπεδο χώρο ανατολικά του υψώματος της Σκοπής, αποκαλύψαμε κάποια στοιχεία της τοπογραφίας των σπουδαίων αυτών ταφικών μνημείων και κάποιες ασθενείς ενδείξεις γιατον πιθανό τάφο του Γρύλλου. Η μεγάλη καταστροφή των μνημείων απ' τις καλλιέργειες δεν υπόσχεται σημαντικά πορίσματα. Πάντως, για πρώτη φορά βρέθηκε στην περιοχή ένας τάφος του τέλους της γ' χιλιετίας π.Χ.

Στην περιοχή του αρκαδικού Ορχομενού εντοπίστηκε και ανασκάφηκε σε μικρή έκταση Παλαιοχριστιανική Βασιλική, που χτίστηκε πιθανότατα στα λείψανα του ναού της γμνίας Αρτέμιδος, που αναφέρει ο Παυσανίας.
Στη θέση Μύτικας Παλαιοπύργου, στην ευρύτερη περιοχή του Ορχομενού, αποκαλύφθηκαν λείψανα σημαντικού μυκηναίκού οικισμού. Φαίνεται ότι η σημαντική αυτή πόλη της Αρκαδίας άλλαζε θέση ανάλογα με τις επικρατούσες κλιματολογικές συνθήκεςή τις ιστορικές συγκυρίες.

Tondo με παράσταση Ηρακλή και Αυγής. Εκλεκτικό έργο του 2ου αι.μ.Χ.

Έτσι, στα προίστορικά χρόνια και στα ρωμαίκά, η πόλη είχε κτισθεί σε επίπεδο χώρο και στους πρόποδες του υψώματος, πάνω στο οποίο κτίστηκε ο Ορχομενός των Ιστορικών χρόνων, ενώ στη μυκηναίκή εποχή, η πόλη μεταφέρθηκε ανατολικότερα, στη θέση Μύτικας. Ο Όμηρος γνωρίζει πιθανότατα αυτόν τον Ορχομενό, τον οποίο ονομάζει "πολύμηλον" δηλαδή με πολλά πρόβατα.

Πάνω στα λείψανα του οικισμού αυτού κτίστηκε από τα αρχαίκά ήδη χρόνια (60 αι. π.Χ.) ένα αξιόλογο Ιερό, με σημαντικά ευρήματα. Το ναίκό κτίσμα του Ιερού είναι χτισμένο με απλές πέτρες, έχει ορθογώνιο σχήμα και φέρει προς ανατολάς του απλό λίθινο Βωμό. Στην ανασκαφή βρέθηκαν μεταξύ άλλων πήλινο ακρωτήριο ναού, του λεγόμενου "Λακωνικού Τύπου" δηλαδή δίσκος 3/4 κύκλου, με γραπτή διακόσμηση στην κύρια επιφάνειά του, μικρά πήλινα ειδώλια ανδρικών μορφών με έντονη ιθυφαλλική διάπλαση και ένα ωραίο ειδώλιο, που παριστάνει Σάτυρο καθισμένο σε γυναικεία στάση πάνω σε όνο ή ημίονο. Οι ιθυφαλλικές μορφές και ο εποχούμενος Σάτυρος που χρονολογούνται στα αρχαίκά χρόνια, υποδηλώνουν πρώιμη Διονυσιακή και οργιαστική λατρεία στον Αρκαδικό Ορχομενό, πράγμα σημαντικό για τη θρησκειολογία και τη λατρεία του Διονύσου, που είναι η οψιμότερη στο ελληνικό Πάνθεο και συνδέεται με την συνώνυμη πόλη του Ορχομενού της Βοιωτίας.